با توجه به آيات قرآن، انسان‏ها در برابر دين خدا سه گروهند: برخى در باطن و ظاهر آن را مى‏پذيرند، اينان مؤمنان و پرهيزگارانند. هر چند گاهى بر اثر تقيه به ناچار ايمان باطنى خود را كتمان مى‏كنند و زمينه‏اى براى ابراز آن نمى‏يابند و يا به ناچار برخلاف ايمان باطنى خود اظهار كفر مى‏كنند .برخى هم در باطن و هم در ظاهر منكر دين خدايند اينان كافرند.گروه سوم، در باطن كافرند. ولى اظهار ايمان مى‏كنند.از اينها به منافق تعبير شده است.(1)
منافق از نفاق گرفته شده وبه معناي پنهان شدن موش صحرايي در سوراخ لانه است. كسي كه در دين خود نفاق دارد(همچون موش صحرايي) كفر خود را پنهان مي كندوايمان را بر زبان جاري مي كند(2)در اصطلاح دینی منافق کسی است که در باطن کافر است و در ظاهر مسلمان(3).
ویژگی های منافقان
خصوصیات عقیدتی: عدم اتخاذ موضعی مشخص در برابر توحید، اظهار ایمان در میان مسلمانان و اظهار شرک در میان مشرکان (بقره/ 204 و منافقون/ 2;)
_خصوصیات عبادی: عبادت از روی ریا و عدم اعتقاد، ایستادن به نماز همراه با تنبلی و بی حالی (نساء/108 و 141 - 143 و توبه/ 54;)
_خصوصیات اجتماعی: امر به منکر و نهی از معروف (توبه/ 67)، کفر ورزیدن در پوشش ایمان، افساد در پوشش اصلاح و نیرنگ بازی و چند چهرگی (بقره/ 10-8) دارای قیافه حق به جانبند و سعی دارند که مردم را تحت تاثیر قرار دهند (منافقون/ 5-1)، تضعیف باورهای دینی و شبهه افکنی (آل عمران/ 154، احزاب/12)، تحقیر مومنان (بقره/ 14، توبه/ 79، هود/ 27 و شعراء/ 111) و سوگند بسیار برای باوراندن حرف خود به مردم (توبه/ 56 و منافقون/ 2.)
_خصوصیات اخلاقی: عدم اعتماد به نفس، ترس و بخل (احزاب/ 19، منافقون/ 7، توبه/ 67)، لجاجت (بقره/ 18 و اعراف/ 179)، خودبزرگ بینی (بقره/ 206)، پیروی از هوای نفس (محمد/ 16)، توجیه گناه (نساء/ 62.)
_خصوصیات سیاسی: دوستی با بیگانگان (مجادله/ 14)، فتنه انگیزی (توبه/ 48-47)، فرصت طلبی (نساء/ 141، احزاب/ 20-19)، ایجاد جنگ روانی (نساء/ 83 و احزاب/ 60)، نپذیرفتن حکومت دینی (نساء/60- 61) و مخالفت عملی با دستورات ولایت (نور/ 62 - 63.)
پي نوشت ها:
1. عبدالله جوادي آملي، تسنيم، قم، اسراء، چاپ سوم، 1381، ج2، ص249-250.
2. رضا مهيار، فرهنگ أبجدي عربي-فارسي،بي تا، بي جا، ص: 68 .
3. علي اكبر قرشي، قاموس قرآن، تهران، دارالكتب الاسلاميه، چاپ سوم.1371، ج7، ص98.